తిరుపతి లడ్డూ కల్తీ కేసు.. 2019 నుంచి 2026 వరకు ఏం జరిగింది? అసలు నిజాలివే!
తిరుపతి: తిరుమల శ్రీవారి లడ్డూ ప్రసాదం తయారీలో ఉపయోగించే నెయ్యి కల్తీ వ్యవహారం దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చకు దారితీసింది. 2024లో జంతువుల కొవ్వు కలిసిన నెయ్యి వినియోగించారన్న ఆరోపణలతో ఈ వ్యవహారం వెలుగులోకి వచ్చింది. అనంతరం సుప్రీంకోర్టు జోక్యం చేసుకోవడం, CBI పర్యవేక్షణలో ప్రత్యేక దర్యాప్తు బృందం ఏర్పాటు కావడం, పలువురు అరెస్టులు, చార్జ్షీట్ దాఖలు వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి.
అయితే ఈ కేసులో “జంతువుల కొవ్వు” అనే అంశం, “కల్తీ నెయ్యి” అనే అంశం రెండింటినీ వేర్వేరుగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. 2026లో దర్యాప్తు సంస్థలు వెల్లడించిన పరీక్షల ప్రకారం నెయ్యిలో పామాయిల్ ఆధారిత పదార్థాలు ఉన్నట్లు పేర్కొనగా, బీఫ్ టాలో లేదా పంది కొవ్వు ఉన్నట్లు తుది దర్యాప్తులో నిర్ధారణ కాలేదని వెల్లడైంది.
2019–2023.. నెయ్యి సరఫరా వ్యవహారంపై తరువాతి దర్యాప్తు
CBI-SIT దర్యాప్తు ప్రకారం 2019 నుంచి 2024 మధ్య TTDకి నెయ్యి సరఫరా వ్యవస్థలో పలు అక్రమాలు చోటుచేసుకున్నట్లు ఆరోపణలు నమోదయ్యాయి. కొన్ని సంస్థలు ఇతర కంపెనీల పేర్లు ఉపయోగించి టెండర్లలో పాల్గొన్నట్లు, సరఫరాదారుల అర్హతలు, పత్రాలు, టెండర్ ప్రక్రియపై అనుమానాలు ఉన్నట్లు దర్యాప్తులో పేర్కొన్నారు.
కొన్ని సందర్భాల్లో నెయ్యి నాణ్యతపై అనుమానాలు వ్యక్తమైనప్పటికీ సరఫరా వ్యవస్థలో లోపాలు కొనసాగినట్లు SIT తన దర్యాప్తులో పేర్కొంది.
2023.. నందిని నెయ్యి సరఫరా నిలిచిన తర్వాత మార్పులు
2023లో కర్ణాటక మిల్క్ ఫెడరేషన్కు చెందిన నందిని బ్రాండ్ నెయ్యి సరఫరా నిలిచిపోయింది. ధరలు, టెండర్ నిబంధనలు తదితర అంశాల నేపథ్యంలో కొత్త సరఫరాదారులకు అవకాశం లభించింది.
తదుపరి కాలంలో TTDకి నెయ్యి సరఫరా చేసిన కొన్ని సంస్థల అర్హతలపై దర్యాప్తు సంస్థలు ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి.
2024 జూలై.. కల్తీ నెయ్యి అనుమానాలకు మొదటి బలమైన ఆధారం
2024 జూలైలో AR Dairy Foods నుంచి తిరుమలకు వచ్చిన నెయ్యి ట్యాంకర్లలో కొన్ని నమూనాలను పరీక్షలకు పంపించారు.
తదుపరి పరీక్షల్లో ఆ నెయ్యి నాణ్యతపై అనుమానాలు వ్యక్తమయ్యాయి. NDDB-CALF పరీక్షలకు పంపిన నమూనాలపై వచ్చిన నివేదిక తరువాత ఈ వ్యవహారం మరింత తీవ్రతరమైంది.
నాణ్యతా ప్రమాణాలకు సరిపోని నెయ్యి సరఫరా చేసినట్లు ఆరోపణలు రావడంతో సంబంధిత సరఫరా సంస్థపై చర్యలు తీసుకున్నారు.
2024 సెప్టెంబర్.. జంతువుల కొవ్వు ఆరోపణలతో దేశవ్యాప్తంగా కలకలం
2024 సెప్టెంబర్లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు తిరుమల లడ్డూ తయారీలో ఉపయోగించిన నెయ్యిలో జంతువుల కొవ్వు ఉన్నట్లు ఆరోపించారు.
ఆ సమయంలో వెలుగులోకి వచ్చిన ఒక ల్యాబ్ నివేదికలో బీఫ్ టాలో, లార్డ్, ఫిష్ ఆయిల్ వంటి పదార్థాల పేర్లు ప్రస్తావించడంతో దేశవ్యాప్తంగా పెద్ద చర్చ మొదలైంది.
అయితే ఈ నివేదిక ఆధారంగా లడ్డూల్లోనే ఆ పదార్థాలు ఉన్నాయని నేరుగా తేల్చడం సరైనదా? నెయ్యి నమూనాలు లడ్డూ తయారీలో ఉపయోగించినవేనా? వంటి అంశాలపై తరువాత ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.
అప్పటి ప్రతిపక్ష నాయకులు ఈ ఆరోపణలను రాజకీయంగా విమర్శించారు. మరోవైపు ప్రభుత్వం మాత్రం నెయ్యి కల్తీపై దర్యాప్తు అవసరమని తెలిపింది.
సెప్టెంబర్ 2024.. FIR, రాష్ట్ర SIT ఏర్పాటు
ఈ వ్యవహారంపై సెప్టెంబర్ 2024లో FIR నమోదైంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దర్యాప్తు బృందం (SIT)ను ఏర్పాటు చేసింది. అయితే కేసు సున్నితత్వాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని తరువాత సుప్రీంకోర్టు ఈ దర్యాప్తు విధానంలో మార్పు చేసింది.
అక్టోబర్ 4, 2024.. సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశాలు
సుప్రీంకోర్టు CBI పర్యవేక్షణలో ప్రత్యేక దర్యాప్తు బృందాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని ఆదేశించింది.
ఈ బృందంలో CBI, ఆంధ్రప్రదేశ్ పోలీస్, FSSAIకి చెందిన అధికారులు ఉండేలా ఆదేశాలు జారీ చేసింది. CBI డైరెక్టర్ దర్యాప్తును పర్యవేక్షించాలని కోర్టు పేర్కొంది.
దర్యాప్తు పూర్తికాకముందే ప్రజల్లో తుది నిర్ణయంలా వ్యాఖ్యలు చేయడంపై కూడా కోర్టు ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.
2025.. దర్యాప్తులో టెండర్లు, సంస్థలపై దృష్టి
2025లో CBI-SIT దర్యాప్తు మరింత వేగం పుంజుకుంది.
దర్యాప్తులో:
– ప్రాక్సీ కంపెనీల వినియోగం
– టెండర్ నిబంధనల్లో ఉల్లంఘనలు
– తప్పుడు లేదా అనుమానాస్పద పత్రాలు
– నెయ్యి సరఫరా ప్రక్రియలో అవకతవకలు
– నాణ్యతా ప్రమాణాల ఉల్లంఘనలు
వంటి అంశాలను పరిశీలించారు.
దర్యాప్తు సంస్థల ప్రకారం, 2019–2024 మధ్య సుమారు రూ.250.80 కోట్ల విలువైన కల్తీ నెయ్యి సరఫరా జరిగినట్లు ఆరోపణలు వచ్చాయి.
2025 నవంబర్.. అరెస్టులు
CBI-SIT దర్యాప్తులో పలువురిని అరెస్ట్ చేశారు.
TTD మాజీ ప్రొక్యూర్మెంట్ జనరల్ మేనేజర్ RSSVR సుబ్రహ్మణ్యం సహా కొందరిని అధికారులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు. నెయ్యి కల్తీకి ఉపయోగించిన పదార్థాలు, సరఫరా గొలుసు, టెండర్ వ్యవస్థపై కూడా దర్యాప్తు కొనసాగింది.
అయితే అరెస్టు లేదా దర్యాప్తు సంస్థ ఆరోపణలు కోర్టు తుది తీర్పుగా పరిగణించరాదు.
2026 జనవరి.. చార్జ్షీట్
2026 జనవరిలో CBI-SIT నెల్లూరు ACB కోర్టులో చార్జ్షీట్ దాఖలు చేసింది.
చార్జ్షీట్లో పలువురు నిందితుల పేర్లు ఉన్నట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. నెయ్యి సరఫరాలో అక్రమాలు, టెండర్ ప్రక్రియలో అవకతవకలు, కల్తీ నెయ్యి తయారీ/సరఫరాకు సంబంధించిన అంశాలను దర్యాప్తు సంస్థ ప్రస్తావించింది.
2026 జనవరి 30.. “జంతువుల కొవ్వు”పై కీలక స్పష్టత
కేసులో అత్యంత ముఖ్యమైన పరిణామాల్లో ఇది ఒకటి.
CBI-SIT వెల్లడించిన పరీక్షల ప్రకారం, పరీక్షించిన నమూనాల్లో బీఫ్ టాలో లేదా పంది కొవ్వు ఉన్నట్లు నిర్ధారణ కాలేదు.
ICAR-NDRI పరీక్షించిన నాలుగు నమూనాల్లో లార్డ్ గుర్తించలేదని వెల్లడైంది. NDDB-CALF విశ్లేషణలో కూడా టాలో, లార్డ్, ఫిష్ ఆయిల్ ఉండే అవకాశం చాలా తక్కువగా ఉన్నట్లు దర్యాప్తు సంస్థ పేర్కొంది.
అదే సమయంలో నెయ్యి నమూనాల్లో పామాయిల్, పామ్ స్టీరిన్, పామ్-కెర్నల్ ఆయిల్ తదితర పదార్థాలతో కూడిన మిశ్రమం ఉన్నట్లు దర్యాప్తు వివరాలు పేర్కొన్నాయి.
అంటే.. “నెయ్యి కల్తీ కాలేదు” అనేది దర్యాప్తు ఫలితం కాదు. అదే సమయంలో “లడ్డూలో బీఫ్ లేదా పంది కొవ్వు ఖచ్చితంగా ఉంది” అని చెప్పడానికి కూడా తాజా CBI-SIT పరీక్షలు ఆధారం ఇవ్వడం లేదు.
టెండర్ వ్యవస్థలోనూ లోపాలు?
కల్తీ నెయ్యి అంశంతో పాటు TTD నెయ్యి కొనుగోలు ప్రక్రియపై కూడా దర్యాప్తు సాగింది.
SIT ప్రకారం టెండర్ నిబంధనల్లో మార్పులు, సరఫరాదారుల అర్హతల పరిశీలనలో లోపాలు, పర్యవేక్షణలో సమస్యలు వంటి అంశాలు గుర్తించబడ్డాయి.
దీనిపై సంబంధిత అధికారుల బాధ్యతను పరిశీలించాలని కూడా SIT సూచించినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి.
2026.. ED దర్యాప్తు కూడా
కేసులో ఎన్ఫోర్స్మెంట్ డైరెక్టరేట్ (ED) కూడా ఆర్థిక లావాదేవీల కోణంలో దర్యాప్తు చేపట్టింది.
ED ఆరోపణల ప్రకారం Sukriti Foods సంస్థ TTDకి “Agmark Special Grade Cow Ghee” పేరుతో సరఫరా చేసిన ఉత్పత్తిలో refined palm oil, palmolein, palm-kernel oil తదితర పదార్థాలు ఉన్నట్లు పేర్కొంది.
ఈ వ్యవహారంలో సుమారు రూ.96 కోట్ల విలువైన సరఫరాపై ED దర్యాప్తు చేస్తోంది. సంబంధిత సంస్థ ప్రమోటర్ను కూడా అరెస్ట్ చేసినట్లు అధికారులు తెలిపారు.
అయితే ED ఆరోపణలు కూడా న్యాయస్థానంలో తుది తీర్పుగా పరిగణించాల్సినవి కావు.
అసలు నిజం ఏంటి?
తిరుపతి లడ్డూ వివాదంలో ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న దర్యాప్తు వివరాలను సూటిగా చెప్పాలంటే..
1. కల్తీ నెయ్యి సరఫరా జరిగిందనే ఆరోపణలకు దర్యాప్తులో ఆధారాలు లభించాయి.
2. నెయ్యి నమూనాల్లో పామాయిల్ ఆధారిత పదార్థాలు, ఇతర కొవ్వు/రసాయన పదార్థాల మిశ్రమం ఉన్నట్లు దర్యాప్తు సంస్థలు పేర్కొన్నాయి.
3. 2026లో CBI-SIT వెల్లడించిన పరీక్షల్లో బీఫ్ టాలో లేదా పంది కొవ్వు ఉన్నట్లు నిర్ధారణ కాలేదు.
4. 2024లో వచ్చిన జంతువుల కొవ్వు ఆరోపణలు అప్పటి ల్యాబ్ నివేదికల ఆధారంగా వెలుగులోకి వచ్చాయి; వాటిని తరువాతి దర్యాప్తు ఫలితాలతో వేరు చేసి చూడాలి.
5. నెయ్యి కొనుగోలు, టెండర్ ప్రక్రియలోనూ లోపాలు ఉన్నట్లు SIT పేర్కొంది.
6. పలువురిపై కేసులు, అరెస్టులు, చార్జ్షీట్ వంటి చర్యలు జరిగినప్పటికీ, ప్రతి నిందితుడి నేరపూరిత బాధ్యతను కోర్టు తుది తీర్పు ద్వారానే నిర్ణయించాలి.
ముగింపు
తిరుమల శ్రీవారి లడ్డూ ప్రసాదం విషయంలో 2024లో మొదలైన వివాదం కేవలం “జంతువుల కొవ్వు ఉందా లేదా?” అనే అంశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. నెయ్యి నాణ్యత, సరఫరాదారుల ఎంపిక, టెండర్ విధానం, నాణ్యతా పరీక్షలు, పర్యవేక్షణ, ఆర్థిక లావాదేవీలు వంటి అనేక అంశాలు ఈ కేసులో భాగమయ్యాయి.
ప్రస్తుతం దర్యాప్తు సంస్థల వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం కల్తీ నెయ్యి సరఫరా అంశం ప్రధానంగా నిర్ధారణకు వచ్చింది. అయితే బీఫ్ టాలో లేదా పంది కొవ్వు లడ్డూలో ఉందని తుది దర్యాప్తు నిర్ధారించలేదు.
కేసుకు సంబంధించిన న్యాయ ప్రక్రియ కొనసాగుతున్నందున, దర్యాప్తు సంస్థల ఆరోపణలను కోర్టు తుది తీర్పుతో సమానం చేయకూడదు.
Save or share this story as a newspaper-style Epaper Clip:
